काठमाडौँ, – १९९० सालको विनाशकारी भूकम्पको सम्झनामा २७औं भूकम्प सुरक्षा दिवस मनाइँदैछ। हरेक वर्ष माघ २ गते मनाइने यस दिवसको उद्देश्य भूकम्पबाट बच्नका उपाय र पूर्वतयारीका महत्त्वपूर्ण पहलहरूको प्रचार-प्रसार गर्नु हो।

२०५५ सालदेखि जारी यस कार्यक्रमका तहत भूकम्प सुरक्षा र जोखिम न्यूनीकरणका विभिन्न पहलहरूलाई प्राथमिकता दिइन्छ। यस वर्षको भूकम्प सुरक्षा दिवसमा देशभर व्यापक जनचेतना अभिवृद्धि गर्ने र भवन निर्माण संहिताको कडाइका साथ कार्यान्वयनको महत्त्वमा जोड दिइएको छ।

विगतका भूकम्पबाट सिकेका पाठ

सहरी विकास तथा भवन निर्माण विभागका महानिर्देशक मचाकाजी महर्जनले भूकम्पबाट सुरक्षित रहने मुख्य पाठको रूपमा सुदृढ पूर्वतयारी र भूकम्प प्रतिरोधी संरचनाहरूको महत्त्वलाई जोड दिएका छन्। “भूकम्पीय जोखिम न्यूनीकरणका लागि हामीले बनाउने संरचनाहरू भूकम्प प्रतिरोधी हुनैपर्छ,” महर्जनले भने, “यसका लागि सरकारले जारी गरेको राष्ट्रिय भवन संहिता पूर्ण रूपमा लागू गर्नुपर्ने आवश्यकता छ।”

महर्जनले भूकम्पको सम्भावित प्रभाव र त्यसपछि आवश्यक हुने उद्धार तथा राहत प्रक्रियाका लागि तयारी अवस्थामा रहनुपर्ने आवश्यकताको पनि व्याख्या गरे।

पूर्वतयारीको अभाव र पुनर्निर्माणको आवश्यकता
विगतका भूकम्प र अन्य प्राकृतिक विपद्बाट प्रभावित क्षेत्रहरूमा पुनर्निर्माण कार्य अझै पूरा हुन नसकेको अवस्थामा, जाजरकोट जस्ता भूकम्प प्रभावित क्षेत्रका पीडित अझै पूर्ण राहत प्राप्त गर्न असमर्थ रहेका छन्। विपद् व्यवस्थापन विशेषज्ञ डा. धर्मराज उप्रेतीले पूर्वतयारीको अभावमा विपद्को असर अझै गम्भीर रहेको बताएका छन्।

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडिआरआरएमए) का अनुसार, जाजरकोटको भूकम्प प्रभावित क्षेत्रमा ९५ हजार ७ सय ८७ घर पुनर्निर्माण गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। यसका लागि अनुमानित एक खर्ब १२ करोडको लागत लाग्ने बताइएको छ।

भूकम्प प्रतिरोधी संरचनामा ध्यान दिनुपर्ने

भूकम्प प्रविधि राष्ट्रिय समाज नेपालका कार्यकारी निर्देशक डा. रमेश गुरागाईले नयाँ संरचनाहरूलाई भूकम्प प्रतिरोधी बनाउन जोड दिएका छन्। “स्थानीय तहमा मात्र ५० स्थानमा भवन निर्माण संहिता कार्यान्वयन भएको छ,” गुरागाईले भने, “भूकम्प प्रतिरोधी संरचना बनाउन र पुराना संरचनाहरूलाई सुधार गर्न पूर्वतयारी अनिवार्य छ।”

इञ्जिनियर अमितप्रसाद तिमल्सेनाले पनि भवन निर्माण संहिताको कडाइका साथ कार्यान्वयनको महत्त्वमा जोड दिएका छन्। “अधिकांश घर र संरचना निर्माणमा मापदण्ड पालना गरिएको छैन, यसैले भवन निर्माण संहिता कार्यान्वयनमा कडाइ आवश्यक छ,” तिमल्सेनाले बताए।

पुनर्निर्माण प्रक्रिया थालनी

राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणका सह-सचिव डा. भीष्मकुमार भुसालका अनुसार, आजदेखि लाभग्राहीसँग सम्झौतासमेत प्रक्रिया सुरु गरी पुनर्निर्माण कार्य थालनी गरिएको छ।

गत आइतबार बसेको विपद् राष्ट्रिय परिषद्को १६औं बैठकले भूकम्प र मनसुनजन्य विपद्पश्चात्को पुनर्निर्माण र पुनःस्थापना योजनाको कार्यान्वयनका लागि आवश्यक प्रबन्ध गर्न अर्थ मन्त्रालयलाई निर्देशन दिएको थियो।